CG-4 Hadrian Glider – het stille werkpaard van Market Garden

Op 17 september 1944 begon Operatie Market Garden, het grootste luchtlandingsoffensief van de Tweede Wereldoorlog en voor Nederland een van de meest ingrijpende militaire operaties. De aanval bestond uit een massale luchtlandingsactie (Market) en een grondoffensief vanuit België (Garden), gericht op het veiligstellen van strategische bruggen over de grote rivieren.
De 82nd Airborne Division, bijgenaamd All American en geleid door brigadegeneraal James Gavin, kreeg de opdracht het gebied rond Nijmegen te veroveren en te houden. Hun landingszones lagen verspreid over Groesbeek, Overasselt en Grave, vlakbij de cruciale Maas- en Waalbruggen.

De Waco CG-4: het meest gebruikte geallieerde zweefvliegtuig

Tijdens deze operatie speelde de Waco CG-4, in Britse dienst bekend als de Hadrian Glider, een centrale rol. Dit Amerikaanse militaire zweefvliegtuig werd vanaf mei 1942 gebouwd door de Waco Aircraft Company. Het toestel was ontworpen voor snelle massaproductie – meer dan 13.900 gliders verlieten de fabrieken.
Veel daarvan keerden nooit terug: zweefvliegtuigen werden gezien als wegwerpmaterieel en waren meestal niet bedoeld om opnieuw gebruikt te worden.

De CG-4 werd ingezet in vrijwel alle grote luchtlandingsoperaties van de geallieerden, waaronder de invasie in Normandië (Overlord), de gevechten in Italië, operaties in Birma én natuurlijk Market Garden.

Constructie en mogelijkheden

De CG-4 was een licht, maar opmerkelijk veelzijdig toestel. Het bestond uit een metalen en multiplex frame, strak overtrokken met canvas. De cockpit werd bemand door een piloot en copiloot.

In de romp was plaats voor:

• 13 volledig uitgeruste soldaten,

• of een lichte jeep,

• of een houwitser,

• of een aanhanger met voorraden.

Het voorste deel van de romp kon omhoog klappen, waardoor voertuigen eenvoudig konden worden ingeladen. Dit praktische ontwerp maakte de glider een waardevol transportmiddel voor de eerste aanvalsgolven.

Voor het slepen van de CG-4 werd meestal de betrouwbare C-47 Dakota gebruikt. Na ontkoppeling gleed het toestel vrijwel geluidloos naar de landingszone – een van de belangrijkste tactische voordelen van zweefvliegtuigen.

Voordelen van zweefvliegtuigen in de oorlog

Gliders boden unieke voordelen voor luchtlandingsoperaties:

• Snelle en goedkope productie

• Eenvoudige training van piloten

• Geruisloze nadering naar vijandelijke posities

• Vervoer van troepen én zware uitrusting in één vlucht

Ze waren kwetsbaar, maar hun bijdrage aan de geallieerde mobiliteit was onmiskenbaar.

Bewaarde toestellen

Hoewel veel CG-4’s de oorlog niet overleefden, zijn er wereldwijd nog enkele exemplaren te vinden.
In Nederland is in het Museum Bevrijdende Vleugels een grotendeels intacte Hadrian Glider te zien—een indrukwekkende getuige van de luchtlandingen boven Gelderland.

Specificaties – Waco CG-4A

Afmetingen

• Type: CG-4A

• Lengte: 14,8 m

• Spanwijdte: 25,5 m

• Hoogte: 4,7 m

• Vleugeloppervlak: 83,6 m²

Gewichten

• Leeggewicht: 1.769 kg

• Normaal startgewicht: 3.402 kg

• Maximaal startgewicht (noodgeval): 4.082 kg

Prestaties

• Maximale snelheid: 240 km/u

• Kruissnelheid: 117 km/u

• Overtreksnelheid: 79 km/u (bij 3.400 kg)

• Glijhoek: 12:1

• Daalsnelheid: 2 m/s bij 96 km/u

• Landingstraject: 244–910 m (afhankelijk van belading)